Chợ phiên ở vùng cao miền núi phía Bắc Việt Nam: Khảo sát thực tế dưới góc nhìn phản biện

23/08/2018

Chợ phiên ở vùng cao miền núi phía Bắc Việt Nam: Khảo sát thực tế dưới góc nhìn phản biện

Ngày 23 tháng 8 năm 2018 Viện Dân tộc học đã tổ chức buổi sinh hoạt khoa học với sự trình bày của Ông Kojiro Yoshioka – học viên cao học của Viện Nghiên cứu phát triển, Đại học Sussex Brighton, Vương Quốc Anh về chủ đề “Chợ phiên ở vùng cao miền núi phía Bắc: Khảo sát thực tế dưới góc nhìn phản biện”. Đây được coi là những kết quả nghiên cứu thực địa ban đầu theo đề tài luận văn thạc sĩ “Một cuộc điều tra thực tế qua nghiên cứu các tộc người ở vùng núi Việt Nam” của diễn giả.

Tham dự buổi trình bày này có Lãnh đạo Viện Dân tộc học và toàn thể cán bộ Viện, trong đó có nhiều chuyên gia nghiên cứu giàu kinh nghiệm về sinh kế, chính sách dân tộc nói chung và chợ vùng cao nói riêng dưới góc nhìn nhân học/dân tộc học.

 

Chợ vốn là không gian phản ánh sự phát triển về kinh tế và những sinh hoạt văn hóa đặc trưng của người dân địa phương. Xuất phát từ ý tưởng muốn tìm hiểu về mức độ tham gia của người dân và tác động của những chính sách cải tạo, di dời và xây dựng mới các khu chợ trong những năm gần đây đối với đời sống của đồng bào vùng cao tại miền Bắc Việt Nam; dựa trên gợi ý của một số nhà nghiên cứu Viện Dân tộc học, ông Kojiro Yoshika đã lựa chọn điểm nghiên cứu của mình tại xã Lũng Phìn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Chuyến điền dã này của ông kéo dài hơn một tháng (từ ngày 16/7/2018 đến ngày 20/8/2018) nhằm tìm hiểu về sinh kế và đời sống của các tộc người thiểu số ở vùng núi phía Bắc Việt Nam thông qua đánh giá chức năng của chợ phiên truyền thống tại địa bàn nghiên cứu.

 

 

Câu hỏi chính được đặt ra ở đây là những tộc người thiểu số ở miền núi phía Bắc Việt Nam được hưởng lợi hay không từ những chính sách hiện đại hóa của Chính phủ đối với hệ thống chợ phiên truyền thống và mức độ tham gia của người dân đối với việc hình thành những chính sách này như thế nào; đồng thời dưới góc nhìn về sự phát triển nhà nghiên cứu muốn đi sâu tìm hiểu ý nghĩa của không gian chợ phiên đối với việc duy trì các mối quan hệ xã hội, bảo tồn các giá trị văn hóa qua lăng kính của chính người dân địa phương cùng tham gia cộng tác với ông trong nghiên cứu này.

 

Để tiến hành nghiên cứu thực địa, nhà nghiên cứu đã sử dụng hai khung lý thuyết, đó là Khối lập phương về quyền lực (Power Cube) của Gaventa và Thang đánh giá sự tham gia (Ladder of Participation). Đây là hai khung lý thuyết thường được sử dụng để phân tích mức độ tham gia của người dân vào hoạt động tạo ra những biến đổi xã hội và ông Kojiro Yoshioka cho rằng chúng phù hợp để được áp dụng vào nghiên cứu thực địa tại Hà Giang. Cùng với đó, phương pháp nghiên cứu chính được ông lựa chọn là quan sát tham dự, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm nhằm thu thập thông tin và để người dân có cơ hội thể hiện tiếng nói trong nghiên cứu của mình. Theo đó, những kết quả nghiên cứu ban đầu của ông được thể hiện ở ba điểm chính: thứ nhất là thông tin về việc di dời địa điểm các khu chợ, việc cải tạo và xây dựng mới các khu chợ tại điểm nghiên cứu; thứ hai là về việc thực hiện các chính sách của nhà nước tại địa phương đã phân các chợ theo một hệ thống gồm ba cấp độ dựa theo tiêu chí về số lượng các gian hàng cố định có tại chợ; thứ ba là có thể khẳng định ngoài chức năng duy trì các mối quan hệ buôn bán, chợ còn là không gian của các mối quan hệ xã hội khác.

 

Những nội dung này đã tạo nên không khí sôi nổi của buổi thảo luận khoa học bởi sinh kế nói chung và chợ vùng cao nói riêng luôn là một chủ đề được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Ngoài những thông tin thu thập được trong quá trình điền dã, các khung lý thuyết và phương pháp được áp dụng trong nghiên cứu này cũng trở thành những trao đổi lý thú đối với giới nhân học và diễn giả. Thay mặt Viện Dân tộc học, kết thúc buổi trình bày này, TS. Nguyễn Thị Thanh Bình – Phó Viện trưởng đã bày tỏ lời cảm ơn đối với ông Kojiro Yoshioka và hy vọng rằng những ý kiến thảo luận, góp ý của các nhà nghiên cứu trong Viện phần nào có ý nghĩa đối với đề tài nghiên cứu của ông.

Một số hình ảnh trong buổi Hội thảo

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Lê Nguyễn


Các tin đã đưa ngày: